Nắng nóng, chỉ số nhiệt và cách phòng chống sốc nhiệt
Mỗi mùa hè, các bản tin thời tiết Việt Nam lại nhắc đến những đợt nắng nóng gay gắt với nhiệt độ vượt 38-40°C. Nhưng có một con số khác còn quan trọng hơn cả nhiệt độ ngoài trời, đó là chỉ số nhiệt (heat index) - thứ quyết định cơ thể bạn thực sự "cảm thấy" nóng đến mức nào và nguy cơ sốc nhiệt cao đến đâu.
Nắng nóng ở Việt Nam diễn ra khi nào?
Theo quy định của ngành khí tượng, một ngày được coi là nắng nóng khi nhiệt độ cao nhất đạt từ 35°C trở lên, nắng nóng gay gắt từ 37°C và đặc biệt gay gắt từ 39°C. Khi tình trạng này kéo dài nhiều ngày liên tiếp trên diện rộng, ta gọi là một đợt nắng nóng.
Ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, các đợt nắng nóng tập trung từ tháng 5 đến tháng 8, thường đi kèm hiệu ứng gió phơn (gió Lào) khô nóng từ phía Tây. Miền Nam và Tây Nguyên lại nóng nhất vào mùa khô, khoảng tháng 3 đến tháng 5, với độ ẩm thấp. Đặc biệt, đô thị như Hà Nội hay TP.HCM còn chịu thêm hiệu ứng "đảo nhiệt" do bê tông, mặt đường và xe cộ, khiến cảm giác oi bức nặng nề hơn vùng nông thôn.
Chỉ số nhiệt khác gì so với nhiệt độ?
Nhiệt kế chỉ cho biết nhiệt độ không khí, nhưng cơ thể người làm mát chủ yếu nhờ bay hơi mồ hôi. Khi độ ẩm trong không khí cao, mồ hôi khó bay hơi, cơ thể khó tỏa nhiệt, nên ta cảm thấy nóng hơn nhiều so với con số trên nhiệt kế.
Chỉ số nhiệt (heat index) chính là sự kết hợp giữa nhiệt độ và độ ẩm để phản ánh nhiệt độ cảm nhận thực sự. Ví dụ:
- Nhiệt độ 34°C với độ ẩm 40% cho cảm giác khoảng 34°C - khá dễ chịu.
- Cũng 34°C nhưng độ ẩm lên 70% thì chỉ số nhiệt vọt lên gần 44°C - mức nguy hiểm.
Điều này lý giải vì sao những ngày miền Bắc nồm ẩm, dù nhiệt độ không cực cao, người ta vẫn dễ kiệt sức. Khi chỉ số nhiệt vượt 41°C, nguy cơ chuột rút, kiệt sức và sốc nhiệt tăng mạnh; trên 54°C là cực kỳ nguy hiểm.
Sốc nhiệt là gì và dấu hiệu nhận biết
Sốc nhiệt (heat stroke) là tình trạng cấp cứu khi nhiệt độ trung tâm cơ thể vượt 40°C và hệ điều hòa thân nhiệt ngừng hoạt động. Đây là mức nặng nhất trong chuỗi rối loạn do nhiệt, đi sau chuột rút và kiệt sức vì nóng.
Cần đưa đi cấp cứu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu:
- Da nóng, đỏ, có thể khô hoặc vẫn đổ mồ hôi.
- Nhiệt độ cơ thể rất cao, mạch nhanh, thở gấp.
- Đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn.
- Lú lẫn, nói lảm nhảm, co giật hoặc bất tỉnh - đây là dấu hiệu nguy kịch.
Trong khi chờ xe cấp cứu, hãy đưa nạn nhân vào chỗ mát, cởi bớt quần áo, làm mát bằng khăn ướt, quạt và chườm nước ở cổ, nách, bẹn. Tuyệt đối không cho người đã lơ mơ uống nước vì có thể gây sặc.
Những nhóm có nguy cơ cao
Một số đối tượng dễ tổn thương hơn khi trời nóng và cần được quan tâm đặc biệt:
- Người cao tuổi và người có bệnh tim mạch, tiểu đường, huyết áp.
- Trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh, do khả năng điều nhiệt chưa hoàn thiện.
- Người lao động ngoài trời: nông dân, công nhân xây dựng, shipper, người bán hàng rong.
- Vận động viên và người tập thể thao cường độ cao giữa trưa.
Lưu ý đặc biệt: tuyệt đối không để trẻ em hay vật nuôi trong xe ô tô đóng kín, dù chỉ vài phút. Nhiệt độ trong xe có thể tăng vọt lên trên 50°C chỉ sau 10-15 phút, đủ gây tử vong.
Cách phòng chống sốc nhiệt hiệu quả
Phòng bệnh luôn dễ hơn chữa. Trong những ngày nắng nóng, hãy chủ động:
- Uống đủ nước, khoảng 2-2,5 lít/ngày, uống thành nhiều lần dù chưa khát. Bổ sung nước có điện giải khi đổ mồ hôi nhiều.
- Tránh ra ngoài giờ cao điểm từ 10 giờ đến 16 giờ. Nếu buộc phải làm việc ngoài trời, hãy nghỉ trong bóng râm 10-15 phút mỗi giờ.
- Mặc quần áo sáng màu, rộng, thoáng; đội mũ rộng vành, đeo kính râm và bôi kem chống nắng.
- Hạn chế rượu bia, cà phê vì gây mất nước nhiều hơn.
- Theo dõi bản tin thời tiết và chỉ số nhiệt để chủ động sắp xếp công việc.
Nắng nóng không chỉ là chuyện khó chịu mà còn là mối đe dọa sức khỏe có thật. Hiểu đúng về chỉ số nhiệt và nhận biết sớm dấu hiệu sốc nhiệt sẽ giúp bạn và người thân vượt qua mùa hè an toàn.