Các loại mây và cách 'đọc trời' đoán thời tiết chuẩn xác
Từ ngàn xưa, ông cha ta đã biết nhìn trời đoán thời tiết qua những câu ca dao như "Ráng mỡ gà, ai có nhà phải chống" hay "Trời nồm, mây kéo, mưa rào sắp sang". Ngày nay dù có dự báo hiện đại, kỹ năng "đọc" các đám mây trên đầu vẫn rất hữu ích, đặc biệt với người đi biển, làm nông, leo núi hay đơn giản là muốn biết có nên mang theo áo mưa. Bài viết này sẽ giúp bạn nhận diện các loại mây chính và hiểu ý nghĩa dự báo của chúng.
Mây được phân loại như thế nào?
Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) chia mây thành 10 chi (genera) dựa theo độ cao chân mây và hình dạng. Để dễ nhớ, ta có thể gom thành ba tầng:
- Mây tầng cao (trên 6 km): mây ti (Ci), mây ti tích (Cc), mây ti tầng (Cs). Ở độ cao này nhiệt độ rất thấp nên mây cấu tạo chủ yếu từ tinh thể băng, trông mỏng, trắng.
- Mây tầng giữa (2–6 km): mây trung tích (Ac) và mây trung tầng (As).
- Mây tầng thấp (dưới 2 km): mây tầng (St), mây tầng tích (Sc), mây vũ tầng (Ns), và đặc biệt là mây tích (Cu) cùng mây vũ tích (Cb) phát triển theo chiều đứng.
Hai chữ gốc Latin giúp bạn đoán tính chất: "cumulus" (tích) là mây bồng bềnh dạng cục, "stratus" (tầng) là mây trải thành lớp, còn "nimbus/nimbo" nghĩa là mây mưa.
Những loại mây quan trọng cần biết
Mây ti (Cirrus) trông như những sợi tơ, lông vũ mỏng manh vắt ngang trời xanh. Bản thân mây ti không gây mưa, nhưng nếu chúng dày lên và lan rộng thành màn mờ (mây ti tầng tạo quầng quanh mặt trời, mặt trăng), đó thường là dấu hiệu một hệ thống thời tiết đang tiến tới, có thể mưa trong 12–24 giờ.
Mây tích (Cumulus) là những cụm bông gòn trắng, đáy phẳng, đỉnh tròn, hay xuất hiện vào buổi trưa nắng đẹp. Nếu chúng nhỏ và rời rạc thì trời quang đãng. Nhưng khi mây tích phát triển cao lên, phình to thành dạng súp lơ vào đầu giờ chiều, hãy cảnh giác.
Mây vũ tích (Cumulonimbus) là "vua của các loại mây" — khối mây khổng lồ vươn lên tới 10–15 km, đỉnh trải rộng hình cái đe. Đây chính là thủ phạm gây giông, sấm sét, mưa rào xối xả, gió giật và đôi khi cả mưa đá. Ở Việt Nam, mây vũ tích thường bùng phát vào chiều mùa hè.
Mây tầng (Stratus) là lớp mây xám đều, thấp, che kín bầu trời như sương mù trên cao, thường mang mưa phùn nhẹ. Mây vũ tầng (Nimbostratus) dày và tối hơn, gây mưa dầm kéo dài nhiều giờ liền — quen thuộc trong những ngày mưa ngâu hay gió mùa đông bắc ở miền Bắc.
Cách "đọc trời" theo mùa ở Việt Nam
Khí hậu Việt Nam nhiệt đới gió mùa nên kiểu mây thay đổi rõ theo mùa và vùng miền:
- Mùa hè (Nam Bộ, Tây Nguyên): Sáng nắng, trưa mây tích nở rộ, chiều mây vũ tích kéo đến gây mưa rào kèm sấm sét rồi tạnh nhanh. Nếu trưa thấy mây dựng đứng cao như tháp, gần như chắc chắn chiều có giông.
- Mùa đông (miền Bắc): Gió mùa đông bắc mang theo mây tầng và vũ tầng xám xịt, trời âm u, mưa phùn rả rích, nồm ẩm.
- Mùa mưa bão (miền Trung, tháng 9–11): Khi bão hoặc áp thấp tới gần, mây ti xuất hiện trước, sau đó dày dần thành mây trung tầng rồi vũ tầng, mưa nặng hạt dần.
Mẹo quan sát thực tế
Một vài dấu hiệu đơn giản giúp bạn phán đoán nhanh:
- Quầng quanh mặt trời/mặt trăng (do mây ti tầng): thời tiết sắp xấu, có thể mưa trong 1–2 ngày.
- Ráng đỏ buổi chiều: thường báo hôm sau trời đẹp; ráng đỏ buổi sáng: cẩn thận mưa đến.
- Mây đen đáy phẳng, dựng cao thành tháp: giông sắp ập tới, nên tìm chỗ trú an toàn, tránh cây cao và nơi trống trải.
- Mây thấp di chuyển nhanh, đổi hướng so với mây cao: khí quyển bất ổn, thời tiết dễ biến động.
- Bầu trời trong veo, chỉ vài cụm mây tích nhỏ: trời sẽ đẹp, yên tâm ra ngoài.
Quan sát mây là kỹ năng rèn luyện được. Hãy tập nhìn trời mỗi ngày và đối chiếu với thời tiết thực tế — chỉ sau vài tuần, bạn sẽ ngạc nhiên vì khả năng "đọc trời" của chính mình. Tất nhiên, để an toàn nhất, hãy luôn kết hợp với bản tin dự báo chính thức, đặc biệt trong mùa mưa bão.